In deze gids
Wat maakt de Notre-Dame gotisch?
De gotiek ontstond rond 1140 in de regio Parijs, in de abdijkerk van Saint-Denis, en de Notre-Dame, twintig jaar later begonnen, ging nog verder. Vier vernieuwingen werken samen:
- De spitsboog leidt het gewicht van het gewelf efficiënter naar beneden dan de romaanse rondboog.
- Het kruisribgewelf concentreert de lasten op enkele punten. Het schip van de Notre-Dame heeft zesdelige gewelven, typisch voor de vroege gotiek.
- Luchtbogen brengen de zijwaartse druk van de gewelven over de zijbeuken naar steunberen buiten. De Notre-Dame was een van de eerste gebouwen die ze op deze schaal gebruikte; de elegante luchtbogen met één overspanning rond het koor dateren uit de 14e eeuw.
- Licht: bevrijd van het dragen van het gewelf konden de muren openen voor glas-in-lood.
De plattegrond van de Notre-Dame
Van bovenaf vormt de Notre-Dame een Latijns kruis, west–oost gericht: je komt binnen in het westen en het altaar kijkt naar het oosten, naar Jeruzalem en de opkomende zon.
| Onderdeel | Wat het is | Waar op letten |
|---|---|---|
| Westgevel | Hoofdingang met drie portalen | Portaal van het Laatste Oordeel (midden), Mariaportaal (links), Sint-Annaportaal (rechts) |
| Schip | De grote middenruimte, met dubbele zijbeuken | De gewelfhoogte (ca. 33 m), de nieuwe verlichting en inrichting |
| Transept | De „armen” van het kruis, nauwelijks uitstekend | De noordelijke en zuidelijke roosvensters tegenover elkaar |
| Viering | Kruising van schip en transept, onder de spits | Het nieuwe altaar, recht onder de spits |
| Koor | Het oostelijke deel, voor de geestelijkheid | Het 14e-eeuwse koorhek met taferelen uit het leven van Christus |
| Kooromgang en kapellen | Dubbele gang rond het koor, met straalkapellen | De askapel, het reliekschrijn van de Doornenkroon, de gerestaureerde kapellen |
De bezoekroute volgt de plattegrond met de klok mee: binnen via de westportalen, noordelijke (linker) zijbeuk, kooromgang achter het koor en terug via de zuidelijke zijbeuk.
De westgevel lezen
De gevel, gebouwd rond 1200–1250, is beroemd om haar evenwicht: drie horizontale lagen en drie verticale traveeën, bijna een vierkant met twee torens erop.
- De drie portalen: in het midden het portaal van het Laatste Oordeel, met Christus als rechter en aartsengel Michaël die de zielen weegt; links het Mariaportaal; rechts het Sint-Annaportaal, het oudste, met hergebruikte 12e-eeuwse beelden.
- De Koningsgalerij: 28 beelden van de koningen van Juda, in de 19e eeuw opnieuw gemaakt nadat de originelen in 1793 waren onthoofd.
- De laag van het roosvenster, met het westelijke roosvenster omlijst door Maria met Kind tussen twee engelen, en Adam en Eva.
- De grote galerij en de Galerij van de Chimera’s, waar de beroemde wezens zitten (zie onze gids over waterspuwers en chimera’s).
- De twee torens, 69 meter hoog, die nooit de oorspronkelijk geplande spitsen kregen. Je kunt ze beklimmen: torentickets en route.
De roosvensters en het glas-in-lood
De Notre-Dame heeft drie roosvensters, die allemaal de brand van 2019 overleefden:
- Het westelijke roosvenster (ca. 1225, ca. 9,6 m doorsnede), van binnen deels verborgen achter het grote orgel, toont Maria omringd door de tekens van de dierenriem, de werkzaamheden van de maanden en deugden en ondeugden.
- Het noordelijke roosvenster (ca. 1250, ca. 13 m), in diepe blauw- en paarstinten, draait om Maria met Kind, omringd door figuren uit het Oude Testament. Het bewaart veel 13e-eeuws glas.
- Het zuidelijke roosvenster (ca. 1260, ca. 13 m), geschonken door Lodewijk de Heilige, toont Christus met apostelen, martelaren en wijze maagden, en werd in de 18e en 19e eeuw sterk gerestaureerd.
De meeste andere ramen van het schip dateren uit de 19e en 20e eeuw. De roosvensters stralen het mooist op een zonnige ochtend (zuid en oost) en aan het eind van de middag (west).
De kap, de spits en de restauratie
Boven de stenen gewelven ligt de houten kap, „la Forêt” (het woud) genoemd vanwege het aantal eikenhouten balken. De middeleeuwse kap brandde in 2019 af. Er werd besloten haar identiek te herbouwen in eikenhout, met de bijl bewerkt zoals in de 13e eeuw, met meer dan 1.000 eiken uit Franse bossen, en haar zoals vroeger met lood te bedekken.
De spits, in 1859 ontworpen door Viollet-le-Duc, werd identiek herbouwd: 96 meter tot de top van het kruis, omringd door koperen beelden van de twaalf apostelen en de symbolen van de vier evangelisten, met bovenop een gouden haan. De restauratie maakte ook de steen binnen schoon, waardoor een lichte, goudkleurige kalksteen tevoorschijn kwam die terugkerende bezoekers verrast.
Lees ook:Geschiedenis van de Notre-Dame: wie bouwde haar, wanneer en hoe lang duurde het (1163 tot nu)
Is er een virtuele rondleiding of 3D-model?
Ja. Vóór de brand maakte kunsthistoricus Andrew Tallon een nauwkeurige laserscan van de hele kathedraal, die hielp bij de restauratie. Tegenwoordig kun je het gebouw via verschillende 360°- en augmented-realityervaringen thuis verkennen. We zetten ze op een rij in Notre-Dame bij nacht, foto’s en virtuele rondleidingen.
Architectuurquiz
Tik op een antwoord om het te controleren.
Welke plattegrond heeft de Notre-Dame?
Een lang schip en een kort transept vormen een Latijns kruis, west–oost gericht.
Waar dienen luchtbogen voor?
Ze vangen de zijwaartse druk van de gewelven op, zodat hoge, dunne muren mogelijk zijn.
Welk roosvenster bewaart veel 13e-eeuws glas?
Het noordelijke roosvenster, ca. 1250, heeft veel van zijn oorspronkelijke glas behouden.
Veelgestelde vragen
In welke bouwstijl is de Notre-Dame gebouwd?
Franse gotiek, preciezer gezegd vroeg- of hooggotiek, met spitsbogen, kruisribgewelven, luchtbogen en grote glas-in-loodramen.
Hoe ziet de plattegrond van de Notre-Dame eruit?
Als een Latijns kruis: een lang middenschip met dubbele zijbeuken, een kort transept en een koor met een dubbele kooromgang en straalkapellen.
Hoe groot zijn de roosvensters van de Notre-Dame?
De noordelijke en zuidelijke roosvensters hebben een doorsnede van ongeveer 13 meter, het westelijke ongeveer 9,6 meter.
Zijn de roosvensters bij de brand verwoest?
Nee. Alle drie de roosvensters overleefden de brand van 2019 en werden tijdens de restauratie gereinigd.
Wie ontwierp de spits van de Notre-Dame?
Eugène Viollet-le-Duc, in 1859. Na de brand van 2019 werd ze identiek herbouwd en in 2024 voltooid.