Geschiedenis van de Notre-Dame: wie bouwde haar, wanneer en hoe lang duurde het (1163 tot nu)

Wie heeft de Notre-Dame gebouwd?

De Notre-Dame is niet het werk van één beroemde architect. Ze was het project van Maurice de Sully, vanaf 1160 bisschop van Parijs, die een kathedraal wilde die paste bij een snelgroeiende hoofdstad. Hij liet de oudere kerken op de oostpunt van het Île de la Cité afbreken, waaronder een grote basiliek gewijd aan de heilige Stefanus, en in 1163 werd de eerste steen gelegd, volgens de overlevering in aanwezigheid van paus Alexander III.

De mensen die haar ontwierpen en bouwden waren bouwmeesters, de architecten van de middeleeuwen. De namen van de eersten zijn verloren gegaan. Latere meesters signeerden hun werk: Jean de Chelles ontwierp rond 1250 de gevel van het noordelijke transept (zijn naam staat gebeiteld aan de voet van het zuidelijke transept), en Pierre de Montreuil, ook bekend van Saint-Denis, voltooide het zuidelijke transept met zijn roosvenster. In de 14e eeuw werkten Pierre de Chelles en Jean Ravy aan de koorafsluiting, het koorhek en de luchtbogen. Honderden naamloze steenhouwers, timmerlieden, glazeniers, beeldhouwers en arbeiders deden de rest.

Wanneer is de Notre-Dame gebouwd, en hoe lang duurde het?

Het gebouw verrees in fasen, van oost naar west, zodat de erediensten tijdens de bouw konden doorgaan:

• 1163Eerste steen gelegd; start van het koor.
• 1182Het hoogaltaar van het koor wordt gewijd.
• ca. 1200–1220Het schip is klaar en de westgevel wordt begonnen.
• ca. 1220–1225Het westelijke roosvenster wordt geplaatst.
• ca. 1250Beide torens zijn voltooid; de transepten worden herbouwd met hun enorme roosvensters.
• ca. 1260De kathedraal is grotendeels klaar.
• ca. 1345De laatste kapellen en luchtbogen zijn af: de middeleeuwse bouwplaats sluit.

Hoe lang duurde de bouw van de Notre-Dame dus? Ongeveer 100 jaar voor de hoofdbouw en zo’n 180 jaar voor het hele middeleeuwse project. De meesten die eraan begonnen, hebben haar nooit af gezien.

Acht eeuwen Franse geschiedenis in één gebouw

• 1239Koning Lodewijk IX (de Heilige) brengt de Doornenkroon naar Parijs; die wordt nu in de Notre-Dame bewaard.
• 1431Hendrik VI van Engeland wordt tijdens de Honderdjarige Oorlog in de Notre-Dame tot koning van Frankrijk gekroond.
• 1455In de Notre-Dame begint het eerherstelproces van Jeanne d’Arc.
• 1572Hendrik van Navarra (de latere Hendrik IV) trouwt voor de kathedraal met Margaretha van Valois, enkele dagen voor de Bartholomeusnacht.
• 1793Tijdens de Revolutie wordt de kathedraal een „Tempel van de Rede”; de 28 koningen van de gevel worden onthoofd (veel hoofden werden in 1977 teruggevonden en staan in het Musée de Cluny).
• 1804Napoleon kroont zichzelf tot keizer in de Notre-Dame, geschilderd door Jacques-Louis David (Louvre).
• 1831Victor Hugo publiceert „De klokkenluider van de Notre-Dame”, wat een campagne op gang brengt om het vervallen gebouw te redden.
• 1844–1864Lassus en Viollet-le-Duc restaureren de kathedraal en voegen de spits, de chimera’s en de sacristie toe.
• 1944De klokken luiden en er wordt een Magnificat gezongen voor de bevrijding van Parijs.
• 2019Op 15 april verwoest een brand de spits en de middeleeuwse kapconstructie.
• 2024Op 7 en 8 december gaat de gerestaureerde kathedraal weer open.

Lees ook:Waterspuwers en chimera’s van de Notre-Dame: wat ze zijn, waar je ze ziet en hun verhalen

De brand van 2019 en de restauratie

Op de avond van 15 april 2019 brak brand uit in de kap. Binnen enkele uren stortte de 19e-eeuwse spits in en ging het grootste deel van de 13e-eeuwse eikenhouten kapconstructie, „het woud” genoemd, verloren. De brandweer redde de twee torens en de structuur; de gewelven hielden grotendeels stand. Zo’n 340.000 donateurs uit 150 landen gaven samen ongeveer € 846 miljoen.

Bij de wederopbouw, geleid door een speciaal daarvoor opgerichte overheidsinstelling, werd gekozen voor de laatst bekende toestand: een nieuwe eikenhouten kap volgens middeleeuwse technieken, een loden dak en een spits identiek aan die van Viollet-le-Duc, met bovenop een nieuwe gouden haan. De Notre-Dame ging op 7 en 8 december 2024 weer open, na vijf jaar werk, en ontving in 2025 ongeveer 11 miljoen bezoekers. Sommige werken buiten, zoals de herinrichting van de omgeving, gaan door.

Van wie is de Notre-Dame nu?

De Notre-Dame is eigendom van de Franse staat. Kerkelijk bezit werd tijdens de Revolutie genationaliseerd, en de wet van 1905 op de scheiding van kerk en staat bevestigde het publieke eigendom van de kathedralen, terwijl de katholieke Kerk het kosteloze en exclusieve gebruik voor de eredienst kreeg. Daarom leidde de staat de restauratie met giften, beheert een overheidsinstelling – het Centre des monuments nationaux – de torens en is de toegang tot de kathedraal gratis. En ja: de Notre-Dame is een katholieke kathedraal, de zetel van de aartsbisschop van Parijs.

Waarom de Notre-Dame zo belangrijk is

De Notre-Dame was een van de eerste grote gotische kathedralen en een van de eerste gebouwen met luchtbogen op grote schaal. Haar gevel werd in heel Europa een voorbeeld. Het Point zéro, de bronzen ster van waaruit alle wegafstanden in Frankrijk worden gemeten, ligt recht ervoor op het plein. Ontdek de details in onze gids over architectuur en plattegrond en onze 25 fascinerende weetjes.