Historia Notre-Dame: kto ją zbudował, kiedy i jak długo to trwało (od 1163 r. do dziś)

Kto zbudował Notre-Dame?

Notre-Dame nie jest dziełem jednego słynnego architekta. To projekt Maurice’a de Sully, biskupa Paryża od 1160 r., który chciał katedry godnej szybko rosnącej stolicy. Kazał rozebrać starsze kościoły na wschodnim krańcu Île de la Cité, w tym dużą bazylikę św. Szczepana, a w 1163 r. położono kamień węgielny – według tradycji w obecności papieża Aleksandra III.

Zaprojektowali ją i zbudowali mistrzowie budowlani, średniowieczni architekci. Imiona pierwszych zaginęły. Późniejsi podpisywali swoje dzieła: Jean de Chelles zaprojektował ok. 1250 r. fasadę północnego transeptu (jego imię wyryto u podstawy transeptu południowego), a Pierre de Montreuil, znany też z Saint-Denis, ukończył transept południowy z rozetą. W XIV w. Pierre de Chelles i Jean Ravy pracowali przy prezbiterium, przegrodzie chóru i łukach przyporowych. Resztę wykonały setki bezimiennych kamieniarzy, cieśli, witrażystów, rzeźbiarzy i robotników.

Kiedy zbudowano Notre-Dame i ile to trwało?

Budowa postępowała etapami, ze wschodu na zachód, by w trakcie prac można było odprawiać nabożeństwa:

• 1163Położenie kamienia węgielnego; początek budowy prezbiterium.
• 1182Konsekracja ołtarza głównego w prezbiterium.
• ok. 1200–1220Ukończenie nawy i rozpoczęcie fasady zachodniej.
• ok. 1220–1225Montaż rozety zachodniej.
• ok. 1250Ukończenie obu wież; przebudowa transeptów z ogromnymi rozetami.
• ok. 1260Katedra jest w zasadzie gotowa.
• ok. 1345Ostatnie kaplice i łuki przyporowe: koniec średniowiecznej budowy.

Ile więc trwała budowa Notre-Dame? Ok. 100 lat główna bryła i ok. 180 lat cały średniowieczny projekt. Większość tych, którzy ją zaczynali, nigdy nie zobaczyła jej ukończonej.

Osiem wieków historii Francji w jednym budynku

• 1239Król Ludwik IX (Święty) przywozi do Paryża Koronę Cierniową, przechowywaną dziś w Notre-Dame.
• 1431W czasie wojny stuletniej Henryk VI Angielski zostaje koronowany w Notre-Dame na króla Francji.
• 1455W Notre-Dame rozpoczyna się proces rehabilitacyjny Joanny d’Arc.
• 1572Henryk z Nawarry (przyszły Henryk IV) poślubia przed katedrą Małgorzatę de Valois, kilka dni przed nocą św. Bartłomieja.
• 1793Podczas rewolucji katedra staje się „Świątynią Rozumu”; 28 królów z fasady zostaje ściętych (wiele głów odnaleziono w 1977 r., są w Musée de Cluny).
• 1804Napoleon koronuje się na cesarza w Notre-Dame – scenę namalował Jacques-Louis David (Luwr).
• 1831Wiktor Hugo wydaje „Katedrę Najświętszej Marii Panny w Paryżu”, co zapoczątkowuje kampanię na rzecz ratowania zniszczonej budowli.
• 1844–1864Lassus i Viollet-le-Duc restaurują katedrę, dodając iglicę, chimery i zakrystię.
• 1944Bije dzwon i śpiewa się Magnificat z okazji wyzwolenia Paryża.
• 201915 kwietnia pożar niszczy iglicę i średniowieczną więźbę dachową.
• 20247 i 8 grudnia odnowiona katedra zostaje ponownie otwarta.

Przeczytaj też:Gargulce i chimery Notre-Dame: czym są, gdzie je zobaczyć i ich historie

Pożar z 2019 r. i odbudowa

Wieczorem 15 kwietnia 2019 r. na poddaszu wybuchł pożar. W ciągu kilku godzin runęła XIX-wieczna iglica, a większość XIII-wiecznej dębowej więźby, zwanej „lasem”, spłonęła. Strażacy uratowali obie wieże i konstrukcję; sklepienia w większości wytrzymały. Ok. 340 tys. darczyńców ze 150 krajów przekazało ok. 846 mln euro.

Odbudowę, kierowaną przez specjalnie powołaną instytucję publiczną, przeprowadzono zgodnie z ostatnim znanym stanem: nowa dębowa więźba wykonana technikami średniowiecznymi, ołowiany dach i iglica identyczna z tą Viollet-le-Duca, zwieńczona nowym złotym kogutem. Notre-Dame ponownie otwarto 7 i 8 grudnia 2024 r., po pięciu latach prac; w 2025 r. odwiedziło ją ok. 11 mln osób. Niektóre prace zewnętrzne, m.in. przebudowa otoczenia, trwają nadal.

Do kogo należy dziś Notre-Dame?

Notre-Dame należy do państwa francuskiego. Majątek Kościoła znacjonalizowano w czasie rewolucji, a ustawa z 1905 r. o rozdziale Kościołów i państwa potwierdziła publiczną własność katedr, oddając je bezpłatnie i wyłącznie do użytku kultu. Dlatego to państwo kierowało odbudową finansowaną z darowizn, wieżami zarządza instytucja publiczna – Centre des monuments nationaux – a wstęp do katedry jest bezpłatny. I tak: Notre-Dame jest katedrą katolicką, siedzibą arcybiskupa Paryża.

Dlaczego Notre-Dame jest tak ważna

Notre-Dame była jedną z pierwszych wielkich katedr gotyckich i jedną z pierwszych budowli, w których na dużą skalę zastosowano łuki przyporowe. Jej fasada stała się wzorem w całej Europie. Point zéro, brązowa gwiazda, od której mierzy się wszystkie odległości drogowe we Francji, znajduje się tuż przed nią na placu. Szczegóły znajdziesz w naszym przewodniku po architekturze i planie oraz w 25 fascynujących ciekawostkach.